عبد الرزاق الكاشاني ( القاشاني )
30
مجموعه رسائل ومصنفات كاشانى
تا 85 سال برآورد مىشود ومىتوان أو را متولد سالهاى ميان 650 تا 660 ه . ق دانست . بيفزايم كه چون عمرى بلند وبيرون از حدّ معمول براي كاشاني زبانگرد نبوده است واز همين رو در نفحات الانس ونظائر آن چنين عمرى براي أو گزارش نشده ، حد أكثر عمر أو همين 85 سال برآورد مىشود واين البتّه مستلزم آنست كه أو در آخرين سال زندگى أصيل الدين عبد اللّه محضر أو را دريافته باشد . هر چند اين سخن ، سخنى مستبعد نيست امّا هر چه سالهاى استفاده أو از محضر أصيل الدّين را افزايش دهيم عمر أو بلندتر وسال ولادتش به پيش از 650 ه . ق باز مىگردد وهر چه مجموعهء أيام تحصيل ودوران حيرت وسرانجام استفاده از نطنزى وكيشى ورسيدن به أصيل الدّين را كوتاهتر از سى سال بدانيم سال ولادت أو به 660 نزديكتر وحتّى از آن نيز مىگذرد وعمر أو كوتاهتر مىشود ، امّا به نظر اين بنده سالهاى مذكور را مىتوان محدودهء تقريبي ولادت أو دانست . در همين جا بايد به مطلبي ديگر اشاره كنم وآن اينكه در دو موضع از آثار كاشاني به عارفي دانشمند اشاره شده كه با ذكر القابى چند أو را « محمد بن مصلح المشتهر بالتبريزى » معرفى كرده است . يكى از اين دو موضع رسالهاى است كه در پاسخ همو نوشته وموضع ديگر در ابتداى شرح فصوص الحكم است كه أو را در سلك جماعتى از أهل عرفان كه در روزگار أفول ستارهء دانش از أو خواستار تدوين آن شرح شدهاند برشمرده است « 1 » . حال اگر اين عارف تبريزى را همان شمس الدّين تبريزى مرشد بزرگ مولوى ومقتول بسال 645 ه . ق بدانيم « 2 » قطعا اين محاسبه از اعتبار ساقط مىشود . امّا لازمه پذيرش اين يگانگى آنست كه براي كاشاني عمرى غير معمول در نظر آوريم . چه مىدانيم كه فصوص الحكم به روايت خود مؤلّف در مقدمه كتاب پس از دههء سوم محرّم الحرام سال 627 ه . ق تدوين شده « 3 » ومحيي الدين خود تا بيست وهشتم ربيع الثاني
--> ( 1 ) . بنگريد : شرح فصوص الحكم كاشاني ص 3 . ( 2 ) . فاضل محترم آقاى بيدارفر در مقدمهء متن مصححشان از شرح منازل السائرين كاشاني چنين اعتقادي دارند . بنگريد : شرح منازل السائرين مقدمه ص 21 . ( 3 ) . بنگريد : فصوص الحكم ص 47 .